AVRUPALI Türklerin yurt dışı borçlanma, askerlik ve doğum borçlanması işlemleri için eksiksiz olarak talebin doldurulması ve eklediği belgelerin de doğru tanzim edilmesi gerektiği hepimizin malumudur. Belge temini konusunda da devletimiz Avrupalı Türkler için kolaylaştırıcı tedbirleri almıştı. Önce bu konuyu bir hatırlayalım. Daha sonra ise sizler için getirilmiş olan bir tuş kadar yakın olan yeni hizmeti, borçlanma ve aylık talebini sunalım. Hele ki Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Sayın Vedat Işıkhan’ın İsviçre’de açıkladığı gibi tüm başvuruların ülkemize gitmeden çalışma ataşeliklerine başvuru ve sonucunun da başvuru yerinden adresinize tebliğ edilmesi düzenlemesi yolda.
ESKİ SİSTEMDE YAŞANAN SIKINTILAR
3201 sayılı kanun kapsamında Almanya'daki çalışma/ikamet sürelerini borçlanmak isteyen kişiler, yurt dışı borçlanması yapmak için belge temin etmek amacıyla sosyal güvenlik il müdürlüğü/sosyal güvenlik merkezlerine (SGİM/SGM) genellikle dilekçe ve ekinde pasaport fotokopileri ile başvurmakta. Bu kişilerin ikamet ve hizmet belgesi düzenlenmesi talepleri Yurt Dışı Borçlanmaya Esas Belge Başvurusu (YBEBB) uygulaması aracılığıyla Almanya'daki Müşavirlik/Ataşeliklerimize iletilmekteydi. Ağırlıklı olarak ülkemize kesin dönüş yapmış olanlar ile yurt dışında belge temini çıkarmakta zorlanan vatandaşlarımıza getirilmiş bir kolaylıkdı. Uygulamaya baktığımızda;
Almanya'da bulunan Müşavirlik/Ataşeliklerce, sadece dilekçe ve pasaport fotokopileri bulunan kişilerin talepleri için Alman emeklilik sigortası kurumlarına başvurulduğunda;
- Belge temin etmeye yetecek bilgi ve belgenin bulunmaması,
- Almanya'da yürürlükte bulunan kişisel verilerin korunması kanunu uyarınca bu tür bilgi ve belgeler üçüncü kişilerle paylaşılmadığından belgenin ilgili kurum tarafından doğrudan sigortalıya gönderilmesi nedeniyle işin takibinin zorlaşması,
- Alman kurumları/işletmelerince bazı durumlarda ilgili adına düzenlenen hizmet/ikamet belgesinin müşavirlik/ataşeliklerce yetki belgesi (vekalet) olmadan gönderilemeyeceği belirtilerek işlem tesisi için başvuru sahibinin yetki belgesinin ibrazının istenilmesi gibi sorunlar yaşanmakta idi.
ALMANYA İÇİN "YETKİ BELGESİ" ŞARTI
Bu itibarla, Almanya özelinde;
- Kişinin çalışma sürelerini gösteren Hizmet Belgesi (Versicherungsverlauf),
- Ev kadınlığı sürelerini gösteren İkamet Belgesi (Meldebescheinigung) düzenlenmesi için Türkçe ve Almanca olarak hazırlanan Yetki Belgesinin (Vollmacht) başvuru sahibine doldurtulup imzalattırılarak başvuruların alınması ve başvuru belgeleriyle birlikte YBEBB uygulamasına yüklenmesi gerekmekte.
Yetki Belgesinin doldurulması uygulaması sadece Almanya özelinde uygulanmakta ancak diğer ülkelerden belge düzenlenmesi için başvuru yapanlara Yetki Belgesi’nin doldurulmasına gerek bulunmamaktadır. Yani yetki vekalet vermeden de işlemlerin sonuçlanması yoluna gidildi. Ayrıca, yetki belgesine kimlik fotokopisi ve üzerinde Alman sigorta numarası (Versicherungsnummer) olan Almanca belge dışında, pasaport fotokopisi, yurda giriş-çıkış yazısı vesaire diğer başka belgelerin ek olarak konulmasına gerek bulunmamaktadır. Yeni uygulama kolaylık sağlamış oldu. İlk düzenleme yapıldığında aşağıda belirtilen ülkelerle başlanmış ve uygulama tüm ülkelere yaygınlaştırıldı.
YENİ SİSTEM TÜM DÜNYAYA YAYILIYOR
Başvuru sırasında ikamet ve yurt dışı çalışma süresi belgesi ayrı ayrı istenerek, her iki durumda da borçlanma ve yeterince süre satın alabilme imkanı sağlandı. Özellikle ülkemizde bulunanlar yurt dışına gidip belge temin edemediği için SGK Kurumu 26.03.2026 günü yayımladığı talimatla tüm illerce vatandaşın matbu dilekçe ve ekleri olan belgelerinin sisteme işlenerek yurt dışı ataşeliklerinin görebildiği sistem üzerinde yurt dışı hizmet ve ikamet belgesinin alınabilmesi imkanı getirildi. Tüm bu işlemlerin seyri ve sonucu e-Devlet'te görülebilmesi imkanı sağlandı. Önce 12 ülke ile başlayan uygulama 26.03.2026 tarihinde tüm ülkelere yaygınlaştırıldı.
YURT DIŞI VE DİĞER BORÇLANMA İÇİN BAŞVURU
Öncelikle yurt dışı borçlanma işlemi için Sosyal Güvenlik Kurumuna eksiksiz belgelerle beraber bir başvuru şarttır. Yurt dışı borçlanma talebi sırasında erkek sigortalılar mutlaka yurt dışındaki çalışma sürelerini akredite edilmiş tercümanlar vasıtasıyla tercüme ettirdikten sonra doğru bir şekilde talep dilekçesini doldurarak nüfusa kayıtlı iline yani Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne göndermek zorundadır.
TEMSİLCİLİKLER SADECE BİLGİ VERİYOR
Bu konuda zaman zaman sanki yurt dışında bulunan çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri ve ataşeliklerinin bu işlemleri yapma yetkisi var gibi düşünülmektedir. Halbuki yurt dışı temsilciliklerimiz bilgi verme, vatandaşa doğru yönlendirme yapma konusunda yetkilidir. Bu nedenle muhatap kurumun Sosyal Güvenlik Kurumu olduğunu unutmayalım. Aksi durumda zaman kaybı ve zamlı borçlanma işlemine tabi olursunuz.
EV KADINLARI İÇİN İKAMET VE BELGE TEMİNİ
Ev kadınları ise yurt dışına gittiği tarihten itibaren şu ana kadar hangi adreslerde oturmuş ise oturduğu belediyeden ikamet belgesi almak, tercüme ettirmek ve de emniyetten yurda giriş çıkış belgesini de temin ettikten sonra yukarıda ifade ettiğimiz şekilde Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat etmeli. İstisna olarak işverenler, tabipler, avukatlar ve gemi adamları ise meslek kuruluşlarından belge almak suretiyle ilgili Sosyal Güvenlik Kurumuna yurt dışı borçlanma başvurusu yapmaları mümkündür. Doğum ve askerlik borçlanması ise en son hangi şehirde sigortalı çalışmış iseniz o ildeki SGK İl veya Merkez Müdürlüğüne başvuru gerekir. Askerlik ve doğum başvurularınızı e-Devlet portalı üzerinden de evinizde iken de başvuru yapma imkanını devlet sağlamıştır.
BORÇLANMA BEDELLERİ E-DEVLET’TE
Sizler yukarıda olduğu gibi eksiksiz yurt dışı borçlanma başvurusu yaptığınızda ödenecek bedeli ve günü gösteren resmi yazı posta adresinize geliyordu. Bazen Türkiye bazen yurt dışı adresinize tebligatlar teslim edilemediği için yasal 3 aylık süreyi kaçırdığınızdan zamlı rakamlarla ödeme zorunluluğu ve yeni bir başvuru şarttı ortaya çıkıyordu. İşte bu noktada Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile SGK Kurumu devreye girerek yeni bir uygulamayı devreye koydu.
MAĞDURİYETLERİ BİTİREN DİJİTAL SORGULAMA
Bundan böyle e-Devlet portalı üzerinde Yurt Dışı Borçlanma Başvurusu Sorgulama ve Tebligat Görüntüleme Uygulaması bölümü projesini hayata geçirdi. Söz konusu bölümde hem yurt dışı borçlanma talebinizin hangi aşamada olduğunu görebilecek hem de hepsinden önemlisi uzun yıllardır mağduriyetinize neden olan zamlı borçlanma ödemelerinden kurtulmuş ve borçlanma bedeli ile satın alınabilecek gün sayınızı görebileceksiniz. Buradan çıkardığınız tahakkuk cetveli ile bankalarda ve PTT şubelerinde rahatlıkla ödemelerinizi yapabileceksiniz.
BORÇ ÖDEME SÜRELERİ NE KADAR?
Sosyal Güvenlik Kurumu tarafınca size gönderilen tebligatların yasal süresi yurt dışı borçlanmada 3 ay, doğum ve askerlik borçlanmasında ise ödeme zorunluluk günü 30 gün içerisindedir. Ülkemizde borçlanmayı ödemek istediğinizde il, ilçe, kasaba veya küçük yerlerde teşkilatlanmış olan tüm bankalar ve PTT şubeleri ödemelerinizi almak zorundadır. Dahası vekalet olmadan da sizin adınıza bir başkası T.C. kimlik numaranızı söylediğinde MOSİP sisteminde ekranda kayıtlı olan borcun tamamını veya bir kısmını ödeme imkanına sahiptir. Yurt dışında ise ağırlıklı olarak tüzel kişiliği o ülke mevzuatına tabi olmasına rağmen Türk menşeli Ziraat, Vakıf, Halk, İş, Denizbank gibi bankalarda ödeme imkanları bulunmaktadır. Ülkemizde ödeme yapılırken para kaynağı sorulmazken yurt dışında para kaynağı belgelendirilme zorunluluğu bulunmaktadır. Ayrıca yurt dışı ödemelerde ekranda kayıtlı olan tüm rakamı ödeme yükümlülüğü bulunmaktadır. Halbuki ülkemizde yurt dışı, doğum, askerlik borçlanma rakamlarının içinden ihtiyaç duyduğunuz kadar miktarı ödeyebilirsiniz. Türkiye'de ekranda kayıtlı olan borcun tamamını ödeme gibi bir zorunluluk bulunmamaktadır.
BORÇ ÖDEME ŞEKLİ
Borç ödeme şeklini ikiye ayırmak mümkündür. Birisi MOSİP üzerinden ödeme, diğeri ise ekranda gözükmese dahi beyan yoluyla ödeme. e-Devlet portalı üzerinde olan ödemenizi bankalar ve PTT şubeleri de gördüğünde rahatlıkla ödeme gerçekleşir. Ayrıca e-Devlet üzerindeki borç tahakkuk cetvelini de döküp bankaya götürmeniz de yeterli olacaktır. Sadece siz değil bir yakınınız da vekaletname olmadan ödeyebilir. Ödendiğinde sistem anında hizmet olarak borçlanılan yıllara otomatik mal edilir. Bir gün sonra e-Devlet üzerinden hiçbir başvuru yapılmadan hizmet olarak görmeniz mümkündür.
MOSİP ÜZERİNDEN ÖDEME
Borçlanma tutarını yurt içinden ödemek için sosyal güvenlik kurumunun anlaşma yaptığı bankalardan birisine müracaat etmeniz halinde T.C. kimlik numaranızı belirterek SGK ödemeleri/2-4/1-B Kendi nam ve hesabına çalışma tahsilatları/17-prim kendi nam ve hesabına çalışma koduna ödemeniz yeterli olmaktadır. Borçlanma tutarını yurt dışında ödemek için ise sosyal güvenlik kurumunun anlaşma yaptığı bankalardan birisine ödeme yapma imkanınız bulunmaktadır. Yurt dışında ödemenin dezavantajı ise borçlanmanın tamamını ödeme zorunluluğu bulunmaktadır ayrıca ödeme sırasında para kaynağı ifade edilmek zorundadır.
BANKADA BORCU GÖRÜNMEYENLER NE YAPMALI?
Borç ödeme konusunda en büyük zorluklardan birisi de borçlanma rakamının ülkemizde veya yurt dışı banka sisteminde gözükmemesi. Konuyla ilgili de sosyal güvenlik kurumu vatandaşa bir kolaylık getirmiştir. Çoğu kişi maalesef bu konudan haberdar değil. Şayet borçlanma rakamlarımız bankalar ve PTT şubelerinde gözükmüyor ise yasal süreyi de kaybetmemek için beyan yoluyla ödeme imkanına sahipsiniz. Beyan yoluyla ödeme sırasında şu şekilde bir yol izlemeniz gerekir:
Hesabı görmeyen anlaşmalı veya anlaşması olmayan banka şubeleri vasıtasıyla T.C. Ziraat Bankasında açılan SGK MOSİP/EMS/BAĞ/SSK)-DİĞER TAHSİLATLAR-1050 DİĞER TAHSİLAT KODUNA beyan usulü havale ettirmeniz ayrıca açıklama bölümüne de T.C. kimlik numaranızı ve “3201 sayılı Kanuna göre yapılan borçlanma karşılığı ödenmiştir” ibaresini yazdırmanız yeterli olacaktır. Bu sayede hem 3 aylık yasal süreyi geçirmemiş ve zamlı borçlanma rakamına maruz kalmamış olursunuz.
2008 ÖNCESİ DÖVİZ BORÇLANMASI YAPANLAR
Bu arada unutmayalım ki 08.05.2008 tarihi öncesi döviz borçlanması yapanların hakları baki. Ne zaman isterlerse ödeyebilir, günlük bedellerinde hiçbir değişiklik olmaz. Ayrıca taksitler halinde ihtiyaç kadar günlerini ödeyebilir.
TÜRKİYE’YE GİTMEDEN EMEKLİLİK BAŞVURUSU
Avrupalı Türkler e-Devlet üzerinden ülkemize gelmeden sanki SGK İl Müdürlüklerine gelip bizzat başvurmuş gibi yaşlılık, maluliyet ve ölüm aylığı hanelerinden kendilerine uygun bölümü seçerek beyan ve taahhüt belgesini de eklemek suretiyle aylık talebi yapabilir. Talep ettiği gün esas alınır ve postada gecikme gibi benzeri mağduriyetlerden etkilenmezler.