Primsiz sistemdeki emekli aylıklarında da temmuz ayı itibariyle artış yaşandı. Bu yazıda detayları bulacaksınız.
BİLİNDİĞİ üzere ülkemizde iki tür sosyal güvenlik sistemi bulunmaktadır. Birisi hepimizin bildiği, primli sistem olarak adlandırılan ve zorunlu sigortalılık kapsamında SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı üzerinden bağlanan aylıklardır. Bunlar yaşlılık, maluliyet ve ölüm aylıkları olarak bilinir. Tabii ki bunların içine yurt dışı borçlanma ve sosyal güvenlik anlaşmaları yoluyla bağlanan emeklilikler de dahildir.
Diğeri ise vatandaşın hiçbir prim katkısı olmadığı halde sosyal devletin vatandaşını koruma güdüsüyle sağladığı, sağlık hakkını da beraberinde getiren primsiz sosyal güvenlik güvencesidir.
TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) verilerine göre ülkemizdeki engelli birey sayıları şu şekildedir:
- Toplam Engelli Sayısı: 2 milyon 511 bin 950 kişi
- Erkek Engelli Nüfusu: 1,4 milyon
- Kadın Engelli Nüfusu: 1 milyondan fazla
- Ağır Engelli Sayısı: 775 bin kişi
Primsiz sistemdeki Temmuz 2026 zamlı rakamlarına geçmeden önce, bu sistemden aylık alma şartlarını özetleyelim. Primsiz sistemin temel şartı, Türk vatandaşı veya Mavi Kart sahibi olmaktır.
DESTEK TÜRLERİ VE BAŞVURU ŞARTLARI
Evde Bakım Aylığı
Sağlık kurulu raporunda "Ağır Engelli" ibaresinin bulunması aranır. Ayrıca hane içinde kişi başına düşen gelir, net asgari ücretin üçte ikisinden (18.717 TL) az olmalıdır. Aylık 15.725 TL evde bakım parası alanlar, 65 yaş aylığı başvurusunda da bulunabilirler; evde bakım parası almak bu aylığa engel teşkil etmez. Muhtaçlık hesaplamasında bu gelir hesaba dahil edilmez ancak muhtaç olma şartı (4.664,18 TL) aranır. Herhangi bir aylık hakkı olmayan Türk vatandaşları bu haktan yararlanır.
65 Yaş Aylığı
2022 Sayılı Kanun'a göre; 65 yaşını doldurmuş, hiçbir sosyal güvencesi olmayan, kendisi ve eşi dikkate alınmak suretiyle kişi başına düşen aylık geliri net asgari ücretin üçte birinden (2026 yılı için 9.358,33 TL) az olan vatandaşlarımıza bağlanan aylıktır.
Engelli Yakını Aylığı
2022 Sayılı Kanun gereğince; 18 yaşından küçük, özel gereksinim düzeyi en az hafif düzeyde olan veya %40 ve üzeri oranda engelli yakını bulunan; sosyal güvencesi olmayan ve hane içinde kişi başına düşen aylık geliri net asgari ücretin üçte birinden (2026 yılı için 9.358,33 TL) az olan vatandaşlarımıza verilen destektir.
Engelli Aylığı
2022 Sayılı Kanun gereğince; %40 ve üzeri oranda engelli olan, sosyal güvencesi bulunmayan ve hane içinde kişi başına düşen aylık geliri net asgari ücretin üçte birinden (2026 yılı için 9.358,33 TL) az olan vatandaşlarımıza bağlanan aylıktır.
Engelli Kartının Sunduğu İmkanlar
- Şehirler arası yolculuklarda indirim
- Su faturalarında %50 indirim
- Devlet Demiryolları ve Deniz Yollarında indirim
- Şehir içi toplu taşıma ücretsiz, THY uçuşlarında %20 indirim
- GSM tarifelerinde indirim ve müzelere ücretsiz giriş
- Milli parklara ücretsiz giriş
- Hastanelerde muayene önceliği
TÜRKİYE NÜFUSU HIZLA YAŞLANIYOR
Veriler, ülkemiz nüfusunun hızla yaşlandığını ortaya koyuyor. 2019 yılında 65 yaş üzeri 7 milyon 550 bin 727 kişi var iken, 2024 yılında bu sayı 9 milyon 112 bin 298'e yükselmiştir. Türkiye'deki 26 milyon 599 bin 261 hanenin 6.726.583'ünde 65 yaş ve üzeri bir birey yaşamaktadır. Buna göre hanelerin %25,3'ünde en az bir yaşlı bulunmaktadır. Yaşlı nüfusumuzun %63,4'ünü 65-74 yaş, %28'ini 75-84 yaş, %7,8'ini ise 85 ve üzeri yaş grubu oluşturmaktadır.
PRİMSİZ AYLIKLARDAN SORUMLU KURUMLAR
Primsiz ödemeler sistemi; engellileri, 65 yaşını doldurmuş kişileri, bakıma muhtaçları, terörden etkilenenleri, başarılı sporcuları, İstiklal, Kore ve Kıbrıs gazilerini içine alan geniş bir kalkanıdır. Bu sistemin işleyişinden Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) müştereken sorumludur. Valilik ve kaymakamlıklar bünyesinde oluşturulan mütevelli heyetlerini de unutmamak gerekir.
Primsiz sistemden aylık alanların devlet ve üniversite hastanelerinden ücretsiz yararlanması sağlanmıştır. Şayet söz konusu hastanelerde tedavileri mümkün değilse, özel hastanelerden faydalanma imkanı da tanınmaktadır.
BAŞVURU SÜRECİ DİJİTALLEŞTİ VE KOLAYLAŞTI
Devlet tarafından sağlanan bu aylıklar için ikamet edilen il veya ilçedeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına (SYDV) bir dilekçe ve T.C. kimlik kartı ile başvurmak yeterlidir. Engelli raporları sistemde elektronik olarak göründüğü için artık fiziki rapor talep edilmemektedir.
Talebinizle ilgili başvuru belgesi verilmekte ve işlemler en geç 1 ay içinde sonuçlandırılmaktadır. Eksik bir belge veya bilgi olsa dahi, yasal olarak bir aylık süre içinde işlemi bitirme yükümlülüğü bulunmaktadır.
Gelir sınırlarının asgari ücrete endeksli olarak yükselmesi, bu haklara erişimi daha da kolaylaştırmıştır. Bakıma muhtaç aylığında aile fertlerinin tamamı dikkate alınarak kişi başına düşen gelir 18.717 TL'nin altındaysa, bakımını üstlenen kişinin sağlık kurulu raporu ile birlikte Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvurması gerekir. Bu konumda olanlar için devletimizin prim ödeme planları da bulunduğundan başvuru için acele edilmelidir.
Gazi aylıkları için ise hak sahiplerinin veya vefat halinde eşlerinin Milli Savunma Bakanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumuna talepte bulunması gerekmektedir.
YENİ YILDA GELİR SINIRLARI DEĞİŞTİ
Her yıl ocak ve temmuz aylarında yapılan artışlardan engelli, bakıma muhtaç ve 65 yaş aylıkları da olumlu etkilenmektedir. Bir sonraki dönemde, yani 01.01.2027 tarihinde aylıklar yeniden güncellenecektir.
2026 yılı itibarıyla hane içi kişi başı gelir sınırının 65 yaş ve engelli aylığı için 9.358,33 TL'ye (eşlerin geliri baz alındığında ilgili sınırlara), evde bakım aylığında ise 18.717 TL'ye yükselmesi, çok sayıda vatandaşın sisteme dahil olmasını sağlamıştır.
Konuyu somut bir örnekle netleştirelim: Örneğin, Zeliha Hanım Aralık 2025'te engelli veya 65 yaş aylığı için başvurduğunda hane geliri yüksek olduğu gerekçesiyle reddedilmiş olabilir. Ancak 2026 yılındaki yeni gelir sınırları ve düzenlemelerle birlikte yeniden talepte bulunması halinde, hiç prim ödemesi olmasa dahi bu haklardan devlet hazinesi kanalıyla yararlanabilecektir. Sosyal devlet ilkesi gereği, devletimiz sosyal güvenlik şemsiyesini herkese ulaştırmaktadır. Ayrıca bu kapsamdaki vatandaşlar ve eşleri, prim ödemeden sağlık sisteminden ücretsiz yararlanma hakkına kavuşmaktadır.
ÇALIŞMA HAYATINDA ENGELLİ İSTİHDAMI
Çalışma hayatını düzenleyen İş Kanunu, engelli vatandaşlarımız için pozitif ayrımcılık kuralları içermektedir. İş Kanunu uyarınca; özel sektörde 50 veya daha fazla işçi çalıştıran işverenler, personellerinin %3'ünü engelli çalışanlardan oluşturmak zorundadır. Kamu kurumlarında ise bu oran %6 olarak uygulanmaktadır.
SGK tarafından 2026 yılında devreye alınan "çalışan bildirim sistemi" ile işverenlerin bu yasaya uyup uymadığı otomatik olarak denetlenmektedir. Yükümlülüğü yerine getirmeyen her iş yerine, istihdam edilmeyen her engelli ve her ay için idari para cezası uygulanmaktadır. Engelli çalışanların sosyal güvenlik yönünden sahip olduğu diğer avantajlar ise bir başka yazımın konusu olacaktır.
